Radon in je huis: wat het is en wat je eraan doet

Radon is een radioactief gas dat vanzelf ontstaat in de bodem en in bouwmaterialen zoals beton, baksteen en gips (RIVM). In Nederlandse huizen zit er weinig van, zeker vergeleken met andere Europese landen. Goed en steeds ventileren is de belangrijkste maatregel.

Wat is radon?

Radon is een radioactief edelgas. Het hoort bij de uraniumreeks: het ontstaat steeds opnieuw doordat stoffen in de bodem uit zichzelf vervallen (RIVM). Buiten waait het weg. Binnen kan het zich ophopen. Het komt op twee manieren in huis (RIVM):

• uit de bodem, bijvoorbeeld via de kruipruimte;
• uit bouwmaterialen, zoals beton en baksteen.

In nieuwbouwhuizen zijn bouwmaterialen de belangrijkste bron (Nationaal Actieprogramma Radon). Een broertje van radon is thoron. Dat komt vooral uit de materialen waarmee muren en plafonds zijn afgewerkt.

Waarom is het niet gezond? Het gas zelf doet weinig. Maar als radon vervalt, ontstaan er kleine radioactieve deeltjes die aan stof in de lucht hechten. Adem je die in, dan kunnen ze in je longen blijven en daar straling afgeven. Dat vergroot de kans op longkanker (RIVM). Hoe meer radon en hoe langer je eraan blootstaat, hoe groter die kans.

Radon in huis: hoe hoog is het in Nederland?

Laag. Het RIVM mat in 2022 en 2023 een jaar lang de lucht in bijna 2.700 woningen (RIVM, 2024). Het gemiddelde was 21 becquerel per kubieke meter (Bq/m3), meldt de ANVS.

Ter vergelijking: sinds februari 2018 geldt in Nederland een referentiewaarde van 100 Bq/m3 voor woningen, werkplekken en openbare gebouwen (RIVM). Dat is geen harde grens die je niet mag overschrijden, maar een waarde waarboven je de blootstelling zoveel als redelijk is omlaag wilt brengen (Nationaal Actieprogramma Radon). Het RIVM schat dat een klein deel van de woningen erboven zit, ongeveer 24.000, vooral in Zuid-Limburg en het rivierengebied.

Een paar dingen uit de metingen (RIVM):

• In Zuid-Limburg is het gemiddelde ongeveer 2,5 keer zo hoog als in de rest van Nederland, in het Gelderse rivierengebied ongeveer 1,5 keer. Dat komt door de bodem. Zuid-Limburg zit rond het wereldwijde gemiddelde, de rest van Nederland ver eronder.
• Woningen die vanaf 2013 zijn gebouwd, hebben gemiddeld minder radon dan oudere huizen.
• In eengezinswoningen is het gemiddeld hoger dan in flats en appartementen (RIVM).
• De uitkomst was iets hoger dan tien jaar eerder. Volgens het RIVM kan dat komen doordat mensen tijdens de energiecrisis in 2023 minder zijn gaan ventileren.

Volgens de ANVS is er daarom geen reden voor extra maatregelen vanuit de overheid (ANVS).

Radon en gezondheid: roken telt het zwaarst

Het RIVM schat dat radon ongeveer 400 van de in totaal 11.000 nieuwe gevallen van longkanker per jaar veroorzaakt (RIVM, 2024). Het gaat vooral om rokers, omdat roken het schadelijke effect van radon versterkt. Voor rokers is het risico door radon 25 keer groter dan voor mensen die nooit hebben gerookt (ANVS). Stoppen met roken is dus het beste wat je kunt doen. Daarna komt ventileren.

Radon meten en ventileren

Je kunt niet voorkomen dat radon je huis in komt, maar wel dat het zich ophoopt. Het advies van de ANVS:

• Zet gevelroosters en klepramen open.
• Zet ramen op een kier.
• Houd mechanische ventilatie goed onderhouden en goed afgesteld.
• Blijf ventileren, ook in de winter, omdat radon steeds opnieuw ontstaat.

Wil je weten hoeveel radon er in je huis zit? Het RIVM raadt voor thuisgebruik de gesloten alfa track detector aan, gecertificeerd volgens NEN-EN-ISO 11665-4 (RIVM). Zo'n meter heeft geen stroom nodig en meet minstens 3 maanden achter elkaar. Dat is nodig, omdat de hoeveelheid radon per uur, dag en maand sterk kan verschillen. Meet het liefst in de winter, als er meer radon in huis is, in de ruimtes die je het meest gebruikt: meestal de woonkamer en een slaapkamer.

Zo check je het zelf

1. Kijk waar het huis ligt. Zuid-Limburg of het Gelderse rivierengebied? Dan is het gemiddelde wat hoger. De metingen per regio staan bij het RIVM.
2. Zoek het bouwjaar op met onze gratis tool bouwjaar woning opzoeken. Huizen vanaf 2013 hebben gemiddeld minder radon.
3. Kijk bij de bezichtiging naar ventilatie: roosters in de kozijnen, klepramen, mechanische ventilatie en of die het nog doet.
4. Heeft het huis een kruipruimte of kelder? Het RIVM noemt in zeldzame gevallen het isoleren van de vloer of het dichtmaken van kieren bij leidingen uit de kruipruimte als extra maatregel (RIVM).
5. Wil je zekerheid na de koop? Meet een winter lang met een gecertificeerde alfa track detector.

Vragen voor de verkoper, makelaar of notaris

• Is er ooit radon gemeten in het huis? Wat was de uitslag?
• Welke ventilatie heeft het huis? Is de mechanische ventilatie onderhouden, en wanneer voor het laatst?
• Is het huis na-geïsoleerd? Is daarbij ook iets aan ventilatie gedaan?
• Heeft het huis een kruipruimte of kelder? Zijn de kieren rond leidingen daar dichtgemaakt?
• Zijn er bouwtekeningen of een opleverdossier waaruit blijkt welke bouwmaterialen en welke ventilatie zijn gebruikt?

Meer vragen voor een oud huis staan in de checklist voor het kopen van een huis.

Veelgestelde vragen