Grondwaterstand, overstroming en wateroverlast bij een huis

De grondwaterstand is de hoogte van het water in de grond. Voor een adres zoek je die op bij DINOloket van TNO. Daar bekijk je gratis metingen van peilbuizen in de buurt. Voor de kans op overstroming en wateroverlast gebruik je de Klimaateffectatlas en Overstroomik.nl van Rijkswaterstaat: je tikt de postcode in en ziet hoe hoog het water kan komen.

Een hoge grondwaterstand kan zorgen voor een natte kelder of kruipruimte en een drassige tuin. Een lage stand is weer een risico voor houten funderingspalen. Water speelt dus een rol in beide richtingen.

Grondwaterstand opzoeken: DINOloket en BRO

TNO (Geologische Dienst Nederland) beheert twee hulpmiddelen (TNO Grondwatertools):

• DINOloket: hier vind je meetreeksen van peilbuizen uit de DINO-database en uit de Basisregistratie Ondergrond (BRO), ook de nieuwere metingen.
• Grondwaterstanden-in-Beeld: kaarten, trends en grafieken per gebied. Let op: deze tool gebruikt alleen data tot 1 januari 2021.

Een peilbuis meet de hoogte van het water in die buis. TNO legt uit dat dit alleen gelijk is aan het grondwater onder je voeten als de buis ondiep genoeg is. Zoek dus een ondiepe peilbuis dicht bij het huis en kijk naar de metingen over meerdere jaren, met de hoogste en laagste standen.

Hoe lees je dat? Kijk of een meting is uitgedrukt ten opzichte van NAP (de landelijke hoogtemaat) of ten opzichte van de grond (het maaiveld). Alleen dat laatste zegt direct hoe diep het water onder je tuin staat. Vind je dat lastig, vraag het dan aan de gemeente.

Overstroming op postcode: Overstroomik.nl en LIWO

Op Overstroomik.nl tik je een postcode in. Je ziet dan per postcodegebied hoe hoog het water kan komen (Overstroomik.nl, FAQ). Het gaat om een doorbraak van een dijk, duin of sluis langs de kust, de grote rivieren of de grotere meren (Overstroomik.nl). Rijkswaterstaat schrijft erbij dat de waterhoogtes uitgaan van een uiterst geval (worst case). Bij een echte overstroming kan het anders uitpakken.

Wil je meer detail, dan is er het LIWO (Landelijk Informatiesysteem Water en Overstromingen). Volgens IPLO is dat bedoeld voor professionals. Het duiden van de kaarten vraagt specialistische kennis. Voor wie niet in de watersector werkt, verwijst IPLO naar de Klimaateffectatlas.

Wateroverlast en overstroming in de Klimaateffectatlas

De Klimaateffectatlas heeft kaarten voor verschillende soorten water:

• Overstromingsdiepte en overstromingskans. Sinds 2025 staan er plaatsgebonden overstromingskansenkaarten in, die laten zien hoe vaak een plek gemiddeld overstroomt (Klimaatadaptatie Nederland). Er is ook een kaart per buurt met het deel van de gebouwen dat een droge verdieping heeft bij het zwaarste scenario.
• Water op straat na een hevige bui. Een rekenmodel met een bui die in het huidige klimaat eens per 100 jaar voorkomt (Atlas Leefomgeving).
• Grondwateroverlast. Dit kaartverhaal is vernieuwd na de natte winter van 2023-2024. Het laat zien waar langdurige regen tot grondwateroverlast kan leiden en hoe die kans door klimaatverandering groeit, met de focus op de gebouwde omgeving (Klimaatadaptatie Nederland).

Het zijn modelkaarten. Volgens de Atlas Leefomgeving zijn riolering en lokale pompen vaak niet meegerekend. Daardoor kan de kaart bij regionale overstromingen op sommige plekken te veel water laten zien.

Wat betekent het voor kelder, kruipruimte en tuin?

• Kelder en kruipruimte. Bij hoog grondwater kan er water in de kruipruimte of kelder komen. KCAF wijst op een tweede verklaring: staat het water bijna tot aan de vloer, dan kan het huis ook lager zijn gaan staan.
• Fundering. Bij een lage grondwaterstand kunnen houten palen droog komen te staan en gaan rotten (KCAF). Meer daarover lees je bij fundering.
• Wie lost het op? De gemeente heeft een grondwatertaak (artikel 2.16 Omgevingswet), maar die gaat over maatregelen in het openbare gemeentelijke gebied, bij structurele overlast en als dat doelmatig is. Volgens IPLO zijn bouwkundige maatregelen voor de eigenaar van het gebouw zelf. Voor het opvangen van grondwater op je eigen perceel ben je als eigenaar ook zelf verantwoordelijk.

Overstroming en verzekering

Het Verbond van Verzekeraars schrijft:

• Vrijwel alle verzekeraars dekken schade door extreme regen, overlopende beken en (sinds kort) het bezwijken van kleinere, secundaire waterkeringen. Dat heet een lokale overstroming. Hoe dat precies in de polis staat, verschilt per verzekeraar.
• Overstroming vanuit de zee of de grote rivieren is meestal niet verzekerd. Naar schatting is 99% van de huishoudens en bedrijven daar niet voor verzekerd. Het Verbond noemt als een van de redenen de "gratis" compensatie van de overheid via de Wet tegemoetkoming schade bij rampen (Wts). Dat is geen verzekering.

Lees dus de voorwaarden van je opstal- en inboedelpolis na.

Zo check je het zelf

1. Tik de postcode in op Overstroomik.nl en kijk hoe hoog het water bij een dijkdoorbraak kan komen.
2. Open de kaartviewer van de Klimaateffectatlas. Kijk naar overstromingskans, water op straat na een hevige bui en grondwateroverlast. Bedenk dat het modelkaarten zijn.
3. Zoek op DINOloket een peilbuis dicht bij het huis en bekijk de grondwaterstanden over meerdere jaren.
4. Kijk bij de bezichtiging in de kruipruimte of kelder: staat er water, zijn er vochtplekken of zie je een pomp?
5. Is het huis van voor ongeveer 1970? Bekijk dan ook de pagina funderingslabel.
6. Bel bij twijfel het waterschap of de gemeente en vraag of er in de buurt problemen met grondwater bekend zijn.

Vragen voor de verkoper, makelaar of notaris

• Is er ooit water in de kelder of kruipruimte geweest? Wanneer en hoe hoog?
• Staat er een pomp in de kelder of kruipruimte? Is er drainage aangelegd?
• Is er schade door water geweest, en heeft de verzekeraar die betaald?
• Staat de tuin in de winter vaak onder water?
• Weet de verkoper of de buren last hebben van grondwater?
• Zijn er plannen van gemeente of waterschap om het waterpeil in de buurt te veranderen?

Veelgestelde vragen