Kangoeroewoning: zo zit het met de regels

Een kangoeroewoning is één gebouw met twee zelfstandige woonruimten onder één dak, die met elkaar verbonden zijn door een interne deur die op slot kan. Zo omschrijft IPLO, het kenniscentrum van de overheid, het. Je woont dicht bij elkaar, maar ieder heeft een eigen huishouden. Voor de wet is een kangoeroewoning geen apart soort woning: het is een gebouw met twee woonfuncties. En dat moet passen in het omgevingsplan van de gemeente.

Wat is een kangoeroewoning precies?

Het idee is simpel. Ouders en een volwassen kind, of een jong gezin en opa en oma, wonen onder één dak. Ieder deel heeft een eigen keuken, badkamer en voordeur. Een deur ertussen maakt het makkelijk om bij elkaar binnen te lopen. Doe je die deur op slot, dan heeft iedereen zijn privacy.

Een verwante term is de meergeneratiewoning. Daarin wonen meerdere generaties samen, met gedeelde ruimten en ook eigen privéruimten. IPLO zegt dat zowel de kangoeroewoning als de meergeneratiewoning in de praktijk vaak een "mantelzorgwoning" wordt genoemd. Juridisch is dat niet hetzelfde. Daar zit precies het addertje.

Verschil kangoeroewoning en mantelzorgwoning

Onder de Omgevingswet bestaat het begrip "mantelzorgwoning" niet. Er bestaat wel een regeling voor huisvesting in verband met mantelzorg. Die regeling staat in het tijdelijk deel van het omgevingsplan (de zogeheten bruidsschat, artikel 22.36). De definities van mantelzorg komen uit bijlage I van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Volgens IPLO kun je onder voorwaarden zonder vergunning:

• een deel van een bestaande woning gebruiken voor mantelzorg;
• een aanbouw of bijgebouw (zoals een tuinhuis of garage) bouwen of gebruiken voor mantelzorg, als dat binnen de regels voor vergunningvrij bouwen past.

De voorwaarde is dat het tijdelijk is. Als de mantelzorg stopt, woont er weer één huishouden in de woning, wordt het bijgebouw weer gewoon garage of schuur, of gaat het tijdelijke gebouw weg. Ligt het huis in een veiligheidszone of risicocontour, dan geldt de vergunningvrije route niet, schrijft IPLO.

Een kangoeroewoning is iets anders. De indeling is blijvend bedoeld voor twee huishoudens. IPLO noemt de kangoeroewoning daarom uitdrukkelijk bij de soorten "mantelzorgwoningen" die níét vergunningvrij zijn: je hebt een vergunning nodig voor de omgevingsplanactiviteit bouwwerken én voor de technische bouwactiviteit. Staat het omgevingsplan twee woningen op die plek al toe, dan is dat deel van de vergunning niet nodig. Voor de verbouwing zelf kan dan nog wel een vergunning nodig zijn. Vraag het na bij de gemeente.

Kangoeroewoning regels in het omgevingsplan

Of er op een plek twee huishoudens mogen wonen, bepaalt de gemeente in het omgevingsplan. Daar let je op:

• Aantal woningen. In oude bestemmingsplannen (die nu deel zijn van het omgevingsplan) staat soms per perceel of bouwvlak een maximum aantal woningen. Staat er "1", dan is een tweede zelfstandige woning in strijd met het plan.
• Regels over mantelzorg of inwoning. Sommige gemeenten hebben eigen regels, bijvoorbeeld voor een "pre-mantelzorgwoning". Dat is een volwaardige woning vlak bij naasten, met het idee dat er later mantelzorg komt. Volgens IPLO is dat geen mantelzorgwoning maar een gewone extra woning, die dus moet passen in het omgevingsplan.
• Nieuw deel omgevingsplan. Gemeenten zetten hun oude regels om naar een nieuw omgevingsplan. Voor dat nieuwe deel bepaalt elke gemeente zelf of en welke regels er voor mantelzorgwoningen komen, schrijft IPLO.

Kangoeroewoning en toeslagen

Wie bij iemand intrekt, kan gevolgen merken bij toeslagen of een uitkering. Twee dingen staan vast in officiële bronnen:

• Toeslagen. Komt iemand bij je wonen om mantelzorg te geven, dan telt de Belastingdienst die persoon soms mee als toeslagpartner, bijvoorbeeld als er ook een minderjarig kind op het adres staat dat niet van jullie samen is. Je kunt dan vragen die persoon níét mee te tellen, maar alleen onder strikte voorwaarden en met bewijs, zoals een Wlz-indicatie. Lees de voorwaarden bij de Belastingdienst.
• Bijstand. Een mantelzorger die tijdelijk inwoont, telt niet mee voor de kostendelersnorm in de bijstand. Dat staat op rijksoverheid.nl.

Over hypotheek, WOZ en belastingen bij een kangoeroewoning geven we hier geen algemene regels, omdat die per situatie verschillen. Vraag dat na bij je hypotheekadviseur, de gemeente (WOZ) en de Belastingdienst.

Zo check je het zelf

1. Zoek het adres op in Regels op de kaart van het Omgevingsloket. Kijk naar de bestemming en naar aanduidingen zoals "maximum aantal wooneenheden".
2. Lees de regels bij "wonen" en zoek op "mantelzorg", "inwoning" of "woonfuncties". Dat staat soms in het tijdelijk deel (het oude bestemmingsplan) en soms in het nieuwe deel.
3. Kijk in de BAG Viewer van het Kadaster hoeveel verblijfsobjecten (adressen) er in het pand zijn geregistreerd. Eén adres terwijl er twee "woningen" zijn, is een signaal om door te vragen.
4. Vraag bij de gemeente of er een vergunning is verleend voor een tweede woning of voor mantelzorg. Vraag het antwoord per e-mail.
5. Vraag ook naar de vergunning voor de aanbouw of het bijgebouw zelf. Lees meer bij uitbouw zonder vergunning.

Vragen voor de verkoper, makelaar of notaris

• Is er een omgevingsvergunning (of oude bouwvergunning) voor twee woningen? Mag ik die zien?
• Werd het tweede deel gebruikt voor mantelzorg? Zo ja: door wie en tot wanneer?
• Heeft het tweede deel een eigen huisnummer of eigen adres in de BAG?
• Heeft de gemeente ooit een brief gestuurd over het gebruik, of gedreigd met handhaving?
• Zijn er één of twee WOZ-beschikkingen voor dit pand?
• Kan in de koopovereenkomst een ontbindende voorwaarde komen voor het geval de gemeente twee huishoudens niet toestaat?

Veelgestelde vragen